Biuletyn nr 1 poświęcony działaniu Krajowego Centrum Dystrybucji Publikacji NATO STO w Centralnej Bibliotece Wojskowej.

Centralna Biblioteka Wojskowa pełni rolę Krajowego Centrum Dystrybucji Publikacji Naukowych. Zadania wynikające z tej funkcji, zwłaszcza w odniesieniu do dokumentów naukowych pozyskiwanych w rezultacie międzynarodowej współpracy z krajami Paktu Północnoatlantyckiego, Biblioteka realizuje za pośrednictwem wyodrębnionejc komórki organizacyjnej, którą jest Krajowe Centrum Dystrybucji Publikacji NATO STO (zwane dalej KCDP NATO STO). Podstawą prawną działania KCDP jest Decyzja 299/MON z dnia 21 lipca 2014 roku w sprawie koordynacji, planowania i realizacji badań naukowych w resorcie obrony narodowej (Dz. Urz. MON z 2014 r. poz. 248).

KCDP NATO STO formalnie funkcjonuje w CBW od stycznia 2010 roku. Wtedy Biblioteka przejęła obowiązek  udostępniania materiałów naukowych po Centralnym Ośrodku Naukowej Informacji Wojskowej (CONIW)[1], który w latach 2006-2009 odpowiadał za upowszechnianie w resorcie obrony narodowej¹ publikacji naukowych pozyskiwanych z natowskiej Organizacji ds. Badań i Technologii – NATO Research and Technology Organization. W 2012 roku nastąpiło przeformowanie NATO RTO w Organizację ds. Nauki i Technologii – NATO Science and Technology Organization (NATO STO) i od tego momentu Krajowe Centrum funkcjonuje pod obecną nazwą.

Nazwa KCDP NATO STO może sugerować, że Centrum zajmuje się tylko fizycznym rozdysponowywaniem materiałów naukowych. W rzeczywistości jego zadania są znacznie szersze.

Główne zadania Krajowego Centrum Dystrybucji Publikacji Naukowych NATO STO

• gromadzenie, opracowanie rzeczowe, udostępnianie i promocja w resorcie obrony narodowej publikacji naukowych uzyskiwanych z Organizacji NATO ds. Nauki i Technologii (NATO STO), Europejskiej Agencji Obrony (European Defence Agency, EDA) oraz innych ośrodków naukowych współpracujących w ramach natowskiego Komitetu Zarządzania Wiedzą i Informacją (Knowledge & Information Management Committee NATO STO, KIMC NATO STO);
• dystrybucja informacji o wynikach badań naukowych, prac rozwojowych, wdrożeniowych i studyjnych prowadzonych w resorcie obrony narodowej lub na potrzeby rON;
• prowadzenie centralnego rejestru zwanego Centralną Bazą Specjalistyczną, również w wersji elektronicznej z użyciem wewnętrznej sieci teleinformatycznej MILNET-Z;      związanego z tematyką zgodną z profilem specjalizacyjnym KCDP NATO STO;
• realizacja zadań z zakresu informacji naukowej na potrzeby resortu obrony narodowej; Wykorzystując zbiory własne i CBW, a także korzystając z dostępnych baz danych, Centrum wykonuje kwerendy (wyszukiwanie informacji na określny temat), dostarczając użytkownikowi pełnotekstowe zestawienia i/lub dane bibliograficzne, związane z techniką i technologiami militarnymi oraz zagadnieniami związanymi ze współczesnym bezpieczeństwem i obronnością państwa;
• współpraca z placówkami informacyjnymi państw członkowskich NATO oraz z Komitetem Zarządzania Wiedzą i Informacją (Knowledge & Information Management Committee NATO STO); Dzięki kontaktom międzynarodowym przedstawiciele Centralnej Biblioteki Wojskowej biorą udział we wspólnych projektach wymiany informacji naukowej, a także poznają najnowsze światowe kierunki rozwoju zarządzania wiedzą;
• organizowanie przedsięwzięć naukowych o charakterze edukacyjno-kulturalnym: konferencji, spotkań, warsztatów z zakresu informacji naukowej, wystaw.

Zasób publikacji naukowych zgromadzonych w Centrum

Zbiory KCDP obejmują jawne publikacje oraz raporty naukowe z bardzo wielu obszarów badawczych istotnych z punktu widzenia obronności i bezpieczeństwa. Ich zakres tematyczny dotyczy m.in.: techniki i technologii obronnych, reagowania kryzysowego i operacji wojskowych, medycyny wojskowej, a także wybranych zagadnień z dziedziny nauk ekonomicznych, społecznych, wojskowych, nauk o ziemi i kosmosie. W swych stale uzupełnianych zbiorach KCDP NATO STO posiada obecnie kilka tysięcy raportów technicznych i innych publikacji naukowych. Stanowią one unikalne źródło wiedzy o nowoczesnych i innowacyjnych technologiach, w tym tych podwójnego zastosowania (do celów cywilnych, jak i wojskowych). Badania, których dotyczą obejmują takie obszary technologiczne jak np.:

• technologie informacyjne i sieciowe (w tym systemy sieciocentryczne, systemy wspomagania dowodzenia, bezpieczeństwo w cyberprzestrzeni);
• sensory i obserwacja (w różnych środowiskach);
• broń precyzyjna i uzbrojenie (w tym tzw. broń nieśmiercionośna);
• platformy bezzałogowe (w tym autonomiczne);
• ochrona wojsk i przetrwanie na polu walki;
• nowoczesne materiały (w tym wysokoenergetyczne i inteligentne).

Wiele materiałów naukowych dotyczy tzw. technologii przełomowych, czyli krytycznych dla bezpieczeństwa i obronności państwa. Do technologii przełomowych Departament Nauki i Szkolnictwa Wojskowego MON zalicza[2]:

• technologie kwantowe  (w tym stosowane w kryptografii i informatyce);przetwarzanie informacji rozproszonej („w chmurze”);
• inteligentne systemy autonomiczne i bezzałogowe (w tym: autonomiczne sensory,       systemy i platformy);
• bezprzewodowe sieci łączności,
• sensory hiperspektralne i terahercowe (wielowidmowe);
• tania i efektywna noktowizja,
• energia skierowana (wiązkowa),
• technologie satelitarne (w tym mikrosatelity)
• rzeczywistość wirtualna i rozszerzona oraz interfejsy kognitywne (zastosowanie symulacji, gier, rzeczywistości wirtualnej i interfejsów poznawczych w systemach         szkolenia);
• broń niekonwencjonalna (w tym broń nieśmiercionośna);
• inteligentne materiały;
• nanorobotyka (nanotechnologie)
• nadprzewodnictwo wysokotemperaturowe;
• systemy zasilania i magazynowania energii;
• biotechnologie;
• postęp w medycynie (w tym: terapie o szerokim zakresie, metody leczenia zespołu     stresu pourazowego i urazów mózgu);
• sieci społecznościowe;
• platformy i napędy naddźwiękowe;
• zminiaturyzowane układy elektroniczne;
• technologie małej wykrywalności (typu „Stealth”) i przeciwdziałanie im.

Instytucje współtworzące zasób publikacji naukowych KCDP

Materiały naukowe gromadzone i udostępniane w KCDP są rezultatem krajowej i międzynarodowej współpracy naukowej. W bazie Centrum znajdują się dokumenty naukowe pochodzące z następujących organizacji:

• NATO Science and Technology Organization (NATO STO, wcześniej: NATO RTO);
• Centre for Maritime Research and Experimentation (CMRE; wcześniej: NURC);
• European Defence Agency  (EDA);
• Defence Research and Development Canada (DRDC);
• Defense Technical Information Center (DTIC);
• Secretaría General Técnica (SGT);
• Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR).

Ponadto, w myśl wspomnianej już decyzji 299/MON, z komórek i jednostek organizacyjnych podległych oraz nadzorowanych przez resort obrony narodowej przesyłane są do KCDP formularze SYNABA, dotyczące projektów naukowo-badawczych realizowanych w kraju.

Zasady udostępniania materiałów i korzystania z usług informacyjnych KCDP

Udostępnianie raportów naukowych znajdujących się w zasobie KCDP NATO STO odbywa się na podstawie wypełnionego druku zamówienia na dokumenty. Zgodnie ze standardami NATO oraz EDA udostępnianie raportów oraz innych publikacji oznaczonych z użyciem znaku „NATO” lub „EDA” nakłada na KCDP NATO STO obowiązek ewidencjonowania osób i podmiotów, którym udostępniono ww. materiały.

Podstawowym kryterium dotyczącym udostępniania raportów oznaczonych jako „NATO Unclassified” (NATO – JAWNE) jest kryterium tzw. wiedzy niezbędnej (kneed-to-know) w ramach NATO. Dokumenty te mogą być udostępniane podmiotom z resortu obrony narodowej i ich zaufanym kontrahentom, służbom odpowiedzialnym za bezpieczeństwo państwa i obywateli, uczelniom, organom administracji rządowej, a także po uzgodnieniu z Krajowym Koordynatorem Organizacji ds. Nauki i Techniki NATO w Departamencie Nauki i Szkolnictwa Wojskowego Ministerstwa Obrony Narodowej (DNiSW MON) innym odbiorcom, w tym realizującym badania i projekty z obszaru bezpieczeństwa i obronności istotne z punktu widzenia NATO, MON oraz Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (SZ RP).

Raporty pochodzące z EDA oraz NCBiR mogą być udostępniane podmiotom z resortu obrony narodowej na szczeblu centralnym (Departamenty MON, Zarządy Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Dowództwa, Inspektoraty, Centra) oraz, po uprzedniej zgodzie wyrażonej przez DNiSW MON, innym podmiotom, w tym realizującym badania i projekty z obszaru bezpieczeństwa i obronności istotne z punktu widzenia NATO, MON oraz SZ RP.

Formularze SYNABA mogą być udostępniane podmiotom z resortu obrony narodowej, służbom odpowiedzialnym za bezpieczeństwo państwa i obywateli, uczelniom i podmiotom realizującym badania i projekty z obszaru bezpieczeństwa i obronności istotne z punktu widzenia NATO, MON oraz SZ RP.

W razie uzyskaniu negatywnej opinii ze strony DNiSW MON lub wytwórcy dokumentu, KCDP NATO STO może odmówić udostępnienia materiałów.

Materiały NATO STO oraz innych organizacji, oznaczone jako „public release”, „open access” lub w inny sposób, jednoznacznie wskazujący, że informacje znajdujące się w dokumencie przeznaczone są do rozpowszechniania publicznego, mogą być udostępnione wszystkim pełnoletnim obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej.

Publikacje zgromadzone w Centrum udostępniane są w formie elektronicznej. Aktualne wykazy materiałów dostępnych w KCDP są regularnie publikowane na stronie Centralnej Biblioteki Wojskowej w sieci MILNET-Z. Tam również będą pojawiać się kolejne numery Biuletynu Krajowego Centrum Dystrybucji Publikacji NATO STO, zawierające m.in. informacje nt. nowo pozyskanych raportów naukowych, czy pracach podejmowanych przez NATO STO.

Docelowo KCDP zajmować się będzie także dystrybucją niejawnych materiałów NATO STO oraz EDA. Do czasu dostosowania Centrum do przechowywania materiałów niejawnych, niejawne publikacje NATO STO znajdować się będą w głównej kancelarii tajnej–zagranicznej podległej Departamentowi Ochrony Informacji Niejawnych MON, zaś za dostęp do ww. publikacji odpowiada Departament Nauki i Szkolnictwa MON.

KCDP NATO STO, na potrzeby resortu obrony narodowej, służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa i obywateli, organów administracji państwowej oraz innych podmiotów realizujących badania i projekty z obszaru bezpieczeństwa i obronności istotne z punktu widzenia NATO, MON oraz SZ RP, realizuje usługi informacyjne, w tym kwerendy.

Realizując kwerendy pracownicy KCDP NATO STO wykorzystują jawne zasoby informacyjne i katalogi własne oraz źródła ogólnodostępne. W uzasadnionych przypadkach wykorzystywane są jawne źródła o ograniczonym dostępie, z zachowaniem standardów dotyczących bezpieczeństwa, poufności i integralności informacji.

Ze względu na możliwość identyfikowalności i weryfikacji osób zgłaszających się do KCDP NATO STO preferowaną platformą do komunikacji jest ST MILNET-Z. Zarówno w celu pozyskania materiałów z zasobu KCDP NATO STO, jak również przeprowadzenia kwerendy należy przesłać na adres KCDP NATO STO w CBW wypełnione wnioski, stanowiące załączniki 1 i 2 do regulaminu Krajowego Centrum Dystrybucji Publikacji NATO STO w Centralnej Bibliotece Wojskowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Pracą Centrum kieruje st. kustosz mgr Jerzy KUNIKOWSKI;
tel. 261 816 053;
e-mail: je.kunikowski@ron.mil.pl; cbw.natosto@ron.mil.pl;
MILNET-Z: jkunikowski116@milnet-z.ron.int.